Dagbladsector breidt uit naar andere media

U heeft het woord allicht wel eens horen vallen: mediaconcentratie. Steeds vaker vormt dit laatste het onderwerp van een hevige discussie over de wenselijkheid of de gevaren ervan. Maar wat moeten we eigenlijk verstaan onder mediaconcentratie en hoe zit het in Vlaanderen op dat vlak? We trachten het één en ander wat duidelijker te maken in een 2-delig dossier.

Mediaconcentratie is een fenomeen dat zeker niet nieuw is. Reeds op het einde van de 19de eeuw voltrokken zich de eerste grote krantenfusies in de Verenigde Staten. De dagbladsector was al lang voordat er sprake was van radio, televisie en internet, onderhevig aan een concentratiebeweging. Ook bij ons in België was dat niet anders. Kranten die als kleinschalige familiebedrijfjes begonnen, groeiden uit tot grote, soms zelfs internationale ondernemingen. Wat de laatste jaren wel nieuw is, is dat de traditionele krantenuitgeverijen hun werkterrein steeds verder gingen uitbreiden naar andere media, zoals radio en televisie.

Aan de basis van deze concentratiebeweging ligt wat men in vaktermen noemt het zogenaamde 'oplage-reclamespiraaleffect'. Media-ondernemingen bedienen immers twee markten: de mediaconsumenten enerzijds en de adverteerders anderzijds. Om zoveel mogelijk adverteerders aan te trekken is het uiteraard belangrijk om zoveel mogelijk consumenten voor zich te winnen. Dat kan onder andere door fusies aan te gaan of concurrenten op te kopen. Terwijl men vroeger dit fenomeen vooral waarnam binnen één bepaalde mediatak, meer bepaald de geschreven pers, breidt het zich de laatste jaren steeds verder uit naar andere sectoren. Daardoor ontstaan er 'multimediale' ondernemingen, die hun adverteerders zowel krantenlezers, televisiekijkers en radioluisteraars kunnen aanbieden. Economisch gezien is dit zeer rendabel en voor de adverteerder is het veel eenvoudiger. Deze laatste hoeft nog maar met één overkoepelend bedrijf te onderhandelen, in plaats van met de dagbladen, radio en televisie afzonderlijk.

Uiteraard is dit scenario niet zonder gevaren. Kleinere, nog onafhankelijke mediagroepen dreigen uit de markt weggeconcurreerd te worden. Door de toenemende horizontale concentratie, waarbij twee ondernemingen samengaan die in dezelfde sector actief zijn, dreigt een verschraling van het aanbod. Vaak gaat het bij dit soort concentratie immers om inhoudelijke en redactionele concentratie.

Ten opzichten van mediaconcentratie zijn er steeds pro's en contra's geweest. Voorstanders wijzen op de overlevingskansen die zwakkere partijen zouden hebben, wanneer deze in handen komen van grotere ondernemingen. Ook zou de concurrentiepositie verstevigd kunnen worden, waardoor het mediabedrijf meer (redactionele) mogelijkheden kan bieden. Tegenstanders vrezen dat het pluralisme en de diversiteit in het medialandschap op het spel staan. Doordat men dezelfde actoren terugvindt bij dagbladen en audiovisuele media, is er van onafhankelijkheid geen sprake meer. Bovendien wordt het in de toekomst uiterst moeilijk om nog nieuwe initiatieven te lanceren en zullen de kleinere spelers volledig verdrongen worden.

In bepaalde Europese landen heeft men daarom 'antitrustwetten' of 'cross-ownershipwetten' uitgewerkt. Bedoeling hiervan is ervoor te zorgen dat concurrentie in de toekomst mogelijk blijft. Door middel van cross-ownershipwetten wordt aan sommige buitenlandse persgroepen het verbod opgelegd om te participeren in audiovisuele media. België heeft terzake geen enkele wettelijke regeling getroffen, waardoor mediagroepen in ons land ongestoord kunnen participeren in radio en televisie.

Voorbeelden zijn er bij ons dan ook genoeg te rapen. De Persgroep, uitgever van Het Laatste Nieuws, De Nieuwe Gazet en De Morgen, heeft een grote vinger in de pap te brokken bij de Vlaamse Media Maatschappij. Deze laatste is dan weer het overkoepelend bedrijf van VTM, Kanaal2, JIMtv, Q-Music, TOPradio, Radio Mango en sinds kort ook radio Atlantis. in Antwerpen. Een ander voorbeeld is de Regionale Uitgeversgroep (RUG). De RUG is het overkoepelend bedrijf voor Concentra (Het Belang van Limburg) en De Vlijt (Gazet van Antwerpen). Beide uitgevers zijn nauw betrokken bij de regionale televisiezenders ATV en TV Limburg.

En daarmee hebben we het nog lang niet gehad. We kunnen ons dan ook sterk afvragen of dit alles nog wel een gezonde sitiuatie is, en of België niet eens dringend maatregelen moet treffen om deze alsmaar sterker wordende concentratie tegen te gaan? Al is het daarvoor waarschijnlijk al lang te laat. Men verkeert immers in een straatje waar men niet zo gemakkelijk meer uitgeraakt. Neem daarbij nog eens de grote invloed die deze mediagroepen op de politieke besluitvorming hebben, en het wordt al vlug duidelijk dat we in de toekomst geen beterschap moeten verwachten, met de nodige gevaren tot gevolg...

i-redactie