Sinds kort moeten internetradio's zich melden aan het VCM

De brief die Enjoy Internetradio, Radio 80 en Lazernet vorige week naar SABAM stuurden, lokt her en der reacties uit, maar roept tegelijk vragen op. Vanuit verschillende hoeken kreeg de i-redactie concrete vragen over hoe het nu eigenlijk zit met de wettelijke verplichtingen voor internetradio's. Het gaat daarbij zowel om de verplichtingen tegenover SABAM, als over de voorwaarden die de Vlaamse mediawetgeving stelt. We zetten één en ander op een rij.

AUTEURSRECHTEN
Een radiostation dat enkel via het internet uitzendt, betaalt in principe 6% van zijn reclame-inkomsten, met een minimum dat afhangt van het aantal pagina-opvragingen per jaar. Omdat internetradio nog niet uitgegroeid is tot een volwaardig medium, zijn er quasi geen reclame-inkomsten, zodat in de praktijk dit minimumbedrag meestal van toepassing zal zijn. Tot 50.000 pagina-opvragingen per jaar bedraagt dat minimum 1307,70 euro, tot 100.000 pageviews is dat 1961,55 euro, tot 150.000 pageviews 2615,42 euro en per bijkomende schijf van 50.000 pageviews 653,85 euro. SABAM stipt aan dat er in plaats van met pagina-opvragingen, ook gewerkt kan worden met het aantal keren dat er een mediaplayer-plugin geopend wordt, voor zover die gegevens beschikbaar zijn. Als het gaat om een radiostation dat al via de ether of via de kabel uitzendt, en daar bovenop nog een internetstream beschikbaar stelt, dan bedraagt het SABAM-tarief precies de helft van de bedragen die we zonet vernoemden.

MEDIADECRETEN
Vorig jaar werd de Vlaamse mediawetgeving aangepast aan de Europese telecom-richtlijnen (2002/21/EG, 2002/20/EG, 2002/19/EG, 2002/22/EG) die de convergentie tussen telecom, elektronische handel, internet, vaste en mobiele telefonie en omroep willen bevorderen. De term "omroep" wordt daarbij niet langer beperkt tot de klassieke vormen van radio en televisie via de ether en via de kabel. Ook andere vormen van verspreiding van beelden en geluiden, zoals DAB (digitale radio via de ether), DVB-T (digitale televisie via de ether), DVB-C (digitale televisie via de kabel), satelliet en internet, vallen nu onder de omroepwetgeving.

MELDINGSPLICHT AAN HET VCM
Voor internetradio's geldt een meldingsplicht aan het Vlaams Commissariaat voor de Media (VCM). Bovendien moet een internetradio de vorm aannemen van een rechtspersoon wiens hoofddoel het is om radiodiensten te verzorgen. De bestuurders van deze rechtspersoon mogen geen bestuurder zijn in een rechtspersoon van een andere radiodienst, en mogen geen politiek mandaat bekleden. Dit valt te lezen in het "Decreet houdende wijziging van sommige bepalingen van de decreten betreffende de radio-omroep en de televisie, gecoördineerd op 25 januari 1995, en van sommige andere bepalingen betreffende de radio-omroep en de televisie" van 7 mei 2004, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 9 augustus 2004. Meer bepaald: artikel 3 §4, en "afdeling 6: de radiodiensten" (PDF). Daar lezen we het volgende:

Particuliere radio-omroepen die zich met andere soorten van diensten richten tot het algemeen publiek of een deel ervan, of die hun programma's uitsluitend doorgeven via het internet, worden hierna in dit hoofdstuk « radiodiensten » genoemd. Radiodiensten behoeven geen erkenning, doch moeten wel onder de voorwaarden bepaald bij dit hoofdstuk, worden aangemeld bij het Vlaams Commissariaat voor de Media.

En nog:

    Eenieder kan, onder de voorwaarden van dit hoofdstuk, radiodiensten aanbieden, voorzover :
    1° hij is opgericht als een rechtspersoon en valt onder de bevoegdheid van de Vlaamse Gemeenschap;
    2° de radiodienst voldoet aan de voorwaarden van de artikelen 31, 32, 33 en 35 van deze decreten;
    3° de beheerders of bestuurders van de radiodienst geen politiek mandaat bekleden en geen beheerder of bestuurder zijn van een andere rechtspersoon die een radiodienst beheert;
    4° de radiodienst onderscheiden is van de gewone programma's van de openbare omroep van de Vlaamse Gemeenschap of van een andere door de Vlaamse Gemeenschap erkende particuliere radio-omroep.
    De radiodiensten kunnen, al dan niet tegen betaling, geheel of gedeeltelijk gecodeerd uitzenden.

    § 2. Het Vlaams Commissariaat voor de Media moet vooraf per aangetekend schrijven in kennis worden gesteld van het aanbieden van een radiodienst. Deze kennisgeving moet minstens de volgende informatie bevatten : de plaats van uitzending, de plaats van vestiging, de wijze van verspreiden van het programmasignaal, de aanwezige infrastructuur, de statuten, de financiële structuur en het financiële plan, het programma-aanbod, het redactiestatuut, het uitzendschema, de medewerkers van de radiodienst met inbegrip van hun radio-ervaring en hun statuut.

De vraag die zich hierbij stelt, is wat er gebeurt met internetradio's die zich niet aan deze voorwaarden houden. Worden zij "uit de lucht gehaald" of beter "van het internet verwijderd"?  Blijft het bij een geldboete? Of zal het VCM redeneren "jij voldoet niet aan onze definitie van "radiodienst", dus doen we alsof je niet bestaat"? Om hierover duidelijkheid te krijgen, stelde iRadio een vraag om meer verduidelijking aan het kabinet van mediaminister Geert Bourgeois. Het antwoord van Caroline Uyttendaele, raadgever media op het kabinet, luidt als volgt:

Iedereen kan, mits aan bepaalde decretaal opgelegde voorwaarden voldaan is, radiodiensten aanbieden. Het uitbaten van een radiodienst moet wel vooraf per aangetekende brief worden gemeld aan het Vlaams Commissariaat voor de Media. Deze kennisgeving volstaat. Van een erkenningsprocedure is geen sprake. Aanbieders van radiodiensten kunnen dan ook niet worden beschouwd als omroepen "van of erkend door de Vlaamse Gemeenschap". Het Vlaamse Commissariaat voor de Media ziet toe op de naleving van de mediadecreten en kan met toepassing van artikel 116 ter van de gecoördineerde decreten sancties opleggen. Wanneer het Commissariaat een overtreding vaststelt op de bepalingen van de gecoördineerde decreten betreffende de radio-omroep en de televisie kan het sancties opleggen zoals bepaald in de artikelen 116 septies en octies van de gecoördineerde decreten. Het aanbieden van radiodiensten wordt geregeld door de gecoördineerde decreten en dus geldt deze sanctieregeling ook voor aanbieders van radiodiensten. De praktische uitvoering van deze sanctieregeling op internetradio's zal echter niet eenvoudig zijn. Het recht op vrije nieuwsgaring wordt geregeld door het decreet van 17 maart 1998 houdende regeling van het recht op vrije nieuwsgaring en de uitzending van korte berichtgeving door de omroepen, dat binnenkort zal worden gecoördineerd met de decreten betreffende de radio-omroep en de televisie. In het decreet van 17 maart 1998 is alleen sprake van "omroepen van of erkend door de Vlaamse Gemeenschap". "Radiodiensten", en dus ook internetradio, vallen buiten het toepassingsgebied van het recht op vrije nieuwsgaring.

Enige toelichting bij dit antwoord, na raadpleging van de mediadecreten:

1. De voorziene sancties zijn een waarschuwing en administratieve geldboete gaande van 1.250 tot en met 125.000 euro.
2. De "decretaal opgelegde voorwaarden" omvatten dus wel degelijk de verplichting om via een rechtspersoon (VZW of vennootschap) te werken, het verbod om tegelijk bestuurder te zijn van meerdere rechtspersoon die internetradio's exploiteren, en de onverenigbaarheid met een politiek mandaat. Meer details zijn beschikbaar in het hoger gelinkte PDF-bestand.
3. Het recht op vrije nieuwsgaring betekent dat erkende omroepen verslag mogen uitbrengen van belangrijke gebeurtenissen (bijvoorbeeld sportwedstrijden), ook wanneer de organisatoren daar geen toestemming voor geven. Dit recht geldt wel voor de erkende omroepen, maar niet voor de internetradio's. Het feit of een internetradio zijn bestaan gemeld heeft aan het VCM, brengt wat de vrije nieuwsgaring betreft geen enkel verschil met zich mee.

In hoeverre deze verplichtingen, verbodsbepalingen en beperkingen volledig in overeenstemming zijn met het recht op vrije meningsuiting, is één vraag. De internetradio maakt immers geen gebruik van één of ander schaars goed dat omwille van zijn schaarsheid beheerd wordt door de overheid, zoals het frequentiespectrum in de ether. Een tweede vraag is in hoeverre deze bepalingen ook werkelijk in de praktijk kunnen afgedwongen worden. Daar heeft het kabinet-Bourgeois zelf twijfels over: "De praktische uitvoering van deze sanctieregeling op internetradio's zal echter niet eenvoudig zijn".

i-redactie (LVB)