4FM lijkt nu toch de bocht te kunnen nemen naar een nieuwe, betere uitbouw. Op zich is dat goed nieuws voor het station en haar initiatiefnemers. Op zich ben ik ook niet tegen het principe van financiële bijsturing. Economisch moet dat kunnen, het hoort bij het bedrijfsleven. Toch stellen zich hier een paar andere vragen:

VRIJE MEDIA-ONDERNEMINGEN: EEN UTOPIE?
Het mediabeleid in Vlaanderen houdt vrije ondernemingen in de radiowereld strikt beperkt. Het bepaalt namelijk zelf al zo'n 20 jaar lang de voorwaarden van de sector "lokale" radio. De sector zelf heeft daar alleen maar terugschroeving in haar origineel bestaan mee gekend. Het pionierswerk mocht dan illegaal zijn – evolutie komt er nooit zonder revolutie – het had zeker meer charme, meer comfort, meer economische ruimte toen. De keuzes die het beleid deed overblijven waren veel minder ideaal: minder zendbereik, opgelegde muziek- en informatie keuzes, minder leefbaarheid door de jaren. Het is een publiek geheim dat – ondanks alle beloftes van alle betrokken ministers – het beleid voor lokale radio (de "vrije" sector) indirect gekoppeld is geweest aan behoud van BRT-VRT posities, diversificatie met méér zenders van de staatsomroep, uiteindelijk ook compensatie voor de uitgeverssector in reclamewerving (VTM en landelijke radio).

MEDIABELEID IS 1 GROOT COMPROMIS
Het hele mediabeleid in Vlaanderen is in feite één groot compromis. Dat daarin de belangen van bestaande groepen werden gerespecteerd is ergens te begrijpen: VRT, en de latere komst van de commerciële VTM – zelfs VT4 kon niet geweigerd worden! – ze hadden nu eenmaal recht van spreken. Als het echter op radio aankomt is er één groep behoorlijk genegeerd in dergelijke compromis: de "vrije radio" van toen. Dat duwde de sector naar marginalisatie, naar minder, naar ander profiel (ketens), naar problemen. Na meer dan 22 jaar pionierswerk en uitbouw in het doorbreken van het BRT-VRT monopolie (want dat hebben de lokale-vrije radio's toch gedaan) kreeg de sector twéé unieke kansen... twéé landelijke frequenties. Voor de meeste pioniers van toen – de overlevenden - was dat geen échte kans meer. Velen hadden geen landelijk zendbereik nagestreefd, hadden de moeilijke concurrentie met ketenradio's lokaal proberen te weerstaan, hadden niet de financiële middelen om landelijke plannen uit te voeren. De anderen hadden gekozen voor ketenvorming, geinvesteerd in relais-stations, dit zelfs met oogluikend toestaan van het beleid. Het was dikwijls een overlevingskeuze, gevolg van een strak, negerend en beperkend beleid.

Vandaag is de sector niet meer wat ze was. De uitgeverswereld staat verder te trappelen om mee te spelen. Die hadden vroeger ook al wel eens interesse, maar toen konden ze hun reclameplannen moeilijk doordrukken in de sector. De meeste uitgevers gingen terug naar af of op stand-by. Wachten op betere en wettelijk gunstiger kansen waarschijnlijk. Het opzetten van VTM, de landelijke radiofrequenties, en binnenkort ook de provinciale radio's, het is allemaal zo doorzichtig, zo dubbelzinnig. Het lijkt zelfs voorbestemd. Vlaanderen kijkt niet TV, luistert niet naar radio. Vlaanderen's media verkopen reclame, compensaties, compromissen. De sturing achter de initiatieven, kanshebbers én mededingers is de reclamesector. Direct of indirect. De "lokale" sector zelf had weinig keuze, weinig kansen ook. De echt lokalen omdat ze ten onder gingen aan "metaalmoeheid" bij losse en gratis medewerkers, vaak omdat ze geen middelen genoeg mochten vergaren om beter te doen. Marginalisatie. De ketens konden eventueel wel meedingen naar die twee frequenties. We weten echter al lang dat Vlaanderen conservatief blijft, ook op vlak van mediabeleid.

Vernieuwing wordt kritisch bekeken. Ketens zoals bvb. C-Dance zouden toch geen kans krijgen. Ze zijn té expliciet en té experimenteel voor een conservatief beleid: men wil ons in het keurslijf van weleer houden, dat heeft het beleid ook altijd bevestigd (de VRT-VTM bevestiging). Anderen waren dan weer in handen van de belangengroepen zelf (de uitgevers). Zij dienden alleen als wisselgeld in de verwezenlijking van de uiteindelijke mogelijkheden. Het heeft de sector allemaal geen goed gedaan, de geloofwaardigheid bij de luisteraars heeft hier zeker onder geleden.

HET VERWAARLOOSDE CONTACT
Vlaanderen had echter nog één andere groep: Contact. Ik ben zelf nooit in enige of welke vorm ook betrokken geweest bij de Contact-groep. Het waren zelfs lange tijd concurrenten voor mezelf en de groep die ik met programma's steunde. Maar we moeten de waarheid durven zeggen. De Contact-groep probeerde die éne landelijke frequentie binnen te halen. Dat moet een zware beslissing geweest zijn, want ze hadden ondertussen al zowat de helft van Vlaanderen's radio's "opgekocht". Contact is en was echter een concurrent in format in de radioplannen van die andere landelijke frequentie (voorbestemd voor VTM), een concurrent ook voor de reeds bestaande (maar bevoordeelde concurrent Donna bij VRT). Die andere landelijke frequentie was dus weer wisselgeld, nu in de Pax Media. Contact greep naast de twééde frequentie. 4FM had een ander zenderprofiel, blijkbaar ook betere lobbying.

4FM: MEER DAN ALLEEN MAAR EEN LOUCHE ZAAK
Het mediabeleid is 4FM blijven steunen in de problemen die het station had. Alhoewel (nog) niets bewezen is, toch bleek de financiële ruggegraat niet alleen wankel maar ook troebel te zijn. Daardoor kon 4FM belangrijke verreisten van de voorwaarden in het toekennen van de frequentie niet vervullen. Het zal een open vraag blijven of dit een onvolkomenheid van het station was of een gedogen van het beleid. De feiten zijn er, de interpretatie ervan zal wel verschillen naar gelang de betrokkenheid. Dan heb ik het hier nog niet over de zogenaamde "politieke" aandelen. 4FM is ook het voorwerp geweest van beschuldigingen in voorkennis, van dubbel belang van politiekers. Het is niet aan mij om daar een oordeel of conclusie over te vormen. Ik heb er wel mijn mening over, dat is niet verboden.

POLITIEK WIL DE WAARHEID ROND 4FM NIET INZIEN
4FM heeft nu haar problemen opgelost, ze kregen daarvoor toelating van de minister. Diezelfde minister heeft het niet nodig geacht de toekenning van de frequentie in vraag te stellen, noch ze opnieuw ter beschikking te stellen (desnoods voor 4FM én voor andere kandidaten). Het was de énige kans om grotere "vrije" radio te hebben in Vlaanderen. Géén kans dus. Weeral niet...

NA DE NATIONALE AFGANG NU DE REGIONALE AFGANG?
Landelijk is alles inmiddels weer "onder controle", nu kunnen de provinciale- en stadsradio's komen. Wie vandaag goed rondkijkt in dat regionale- en lokale landschap ziet de "ellebogen" van de kandidaten al werken. Op zich heb ik daar geen problemen mee, het moet mogelijk zijn dat men voor zijn of haar beste kansen gaat. De vraag stelt zich alleen hoe democratisch dit alles nog is, hoe democratisch het door de jaren geweest is. Als ik terugkijk op een carriere van meer dan 22 jaar lokale- en provinciale radio dan is dat tegelijkertijd met fierheid en met frustratie. Fierheid voor de luisteraars: zij gingen voor in wat ik zelf als hobby koos. Frustratie voor het beleid: nooit was een sector zo gediscrimineerd in België vrees ik... Het leek er soms zelfs op of het beleid konstant op verjaring speelde (door vertraging).

OPMARS EXTREEM RECHTS DOOR POLITIEK FALEN
België is altijd een apart land geweest. Ik merk dat vaak als ik in het buitenland reis voor mijn werk. Vlaanderen heeft de bedenkelijke "eer" in Europa om één van de hoogst scorende extreem rechtse partijen te bezitten. Het kan toch niet ontkend worden dat politiek non-beleid hiervoor de enige grote reden is? Het mediabeleid in Vlaanderen is ook altijd apart geweest: onbegrijpelijk als het vergeleken wordt met welk ander land in Europa, zelfs daarbuiten.
Of geldt Italië hier misschien als norm?

Hugo van Vlaenderen
Alias voor Hugo Coomans