Summertime. Billy Stewart, The Shakespears, Mungo Jerry, Will Smith, Shaggy, Beyoncé, en zovele andere artiesten zongen over de zomer. Het is slechts een kleine selectie, zonnige songs alleen zouden de hele zomer op de radio kunnen vullen. Hopelijk gebeurt dat ook in het nieuwe radiolandschap, al ziet dat er nog niet veel naar uit. De zomer is tevens het seizoen waarin het leven langzamer doordraait, vele mensen onderweg zijn en genieten van dat leven. Die zomer daagt mij dit jaar ook uit, daarom gaan de Radio Days vanaf volgende week in verlof, op zoek naar nieuwe horizonten. Toen ik in het voorjaar van 2003 met deze column begon was het een uitdaging om het radionieuws van de week eens anders te plaatsen. De column heeft sedertdien non-stop online gestaan, de ene week met al wat meer inspiratie dan de andere. Het is nu tijd voor een break, Holi-Days voor de schrijver.

De zomer belooft nochtans heel wat vuurwerk in de ether, al lijkt dat opnieuw een ongelijke strijd te worden. Op 27 mei startte het nieuwe frequentieplan, dat is echter niet door iedereen even hartelijk onthaald. Vele omroepen klagen over een verminderd zendbereik, over storingen, over versterkte Franstalige concurrentie op Vlaams grondgebied. Radio is in Vlaanderen altijd een beetje vechten geweest voor een bestaan. De openbare omroep is officieel al lang niet meer alleenheerser, échte kansen voor een alternatief zijn er niet veel geweest in het verleden. Toen de 'vrije' radio's begonnen duwden ze de toenmalige BRT behoorlijk terug. Die 'vrije' radio's groeiden op korte tijd uit tot volkse platformen en commerciële regio-radio's, sommigen zelfs behoorlijk landelijk. Het mediabeleid erkende die aard van de omroepen echter niet en creëerde een invulling als eerder lokale omroepen met beperkt(er) zendbereik. Vele populaire en grote vaandeldragers van de toenmalige sector zijn daarin verstikt, ze horen nu enkel nog bij de grote radiogeschiedenis in Vlaanderen.

Strijdlustige radiomensen bouwden opnieuw een sterker alternatief uit, dit door samen te werken in netwerken. Aanvankelijk botsten die ketens eveneens op het mediabeleid, daardoor ontstond de lokale ontkoppeling. Later werden ze wél toegestaan zonder ontkoppeling. Het radiolandschap leek een mijlpaal te hebben bereikt, een onderscheid tussen de verschillende interesse van grote en kleine radio's. De sector moest enkel nog wachten op bevestiging van een steeds opnieuw aangekondigd nieuw mediabeleid, zo leek het toch. Dat gebeurde echter niet, integendeel zelfs. Er kwam namelijk nieuwe en kunstmatige concurrentie voor niet-openbare radio's, de landelijke omroepen. Die ruime kans inspireerde natuurlijk meer kandidaten dan er mogelijkheden waren, het is dan ook niet te verwonderen dat de uiteindelijke toewijzingen een hoop herrie veroorzaakten. Bovendien werden de nieuwe commerciële radio's bedeeld met een nogal klein zendbereik om echt weerwerk te kunnen bieden aan de openbare omroep. De CIM-cijfers bleven daardoor een gevecht in de overblijvende 15% die de VRT niét innam, al konden de landelijke omroepen daar toch lichtjes in groeien.

Toen was het eindelijk de beurt aan de 'lokale' sector. Daar was al lang het gevecht van de zendvermogens gaande, vooral van ketens die hun dekking zo volledig mogelijk wilden uitbouwen in een ether vol (méér) concurrentie. Na jarenlange verlengingen van zendvergunningen zouden de lokale radio's echter een nieuwe en langere toekomst krijgen. Dat lokale radiolandschap werd nogmaals niet ingedeeld zoals het bestond. Ketenradio's werden verplicht om 'lokale' dossiers in te dienen, dit terwijl ze meestal vanuit een regionale of zelfs nationale centrale werden gestuurd. Het mediabeleid creëerde daardoor een gevecht tussen puur onafhankelijke en lokale radiostations voor vaak overgebleven frequenties. De frequentieband werd immers ten dele ook vrij gemaakt voor krachtiger omroepen, de stadsradio's, nieuwe regionale radio's en zelfs landelijke omroepen. Zoiets vraagt vooraf om chaos, niet alleen omdat er een mengelmoes van netwerken en onafhankelijke radio's ontstaat, tevens omdat ze met elkaar in gevecht moesten gaan voor de beschikbare frequenties. Bovendien was er een soort van zerobase, niemand had dus enige garantie op behoud.

De erkenningsronde is tot vandaag veel besproken. Daar is harde kritiek, verbittering, ongeloof en twijfel bij. Zo'n erkenningsronde is nooit eenvoudig, zeker niet als er weer veel meer kandidaten zijn dan beschikbare frequenties. De euforie van nieuwe en bestaande radio's bij de erkenning lijkt eveneens wat getemperd nu het frequentieplan in voege is. Er blijkt vooral een probleem van zendbereik te zijn. Een omroep als Antwerpen 1 kan je met gemak tot ver in Limburg beluisteren, wat heeft een Limburger echter aan het Antwerpse nieuws? Andere initiatieven kunnen zelfs met weinig zendvermogen toch zéér ver ontvangen worden. Daartegenover is er in vele streken niet veel meer te beluisteren dan de grote commerciële stations. Ik deed afgelopen week zelf de test, in de streek van Kwaadmechelen kan je eigenlijk maar twéé lokale radio's ontvangen, die van de streek zelf. De diversiteit die de luisteraars gewoon waren is dan wel degelijk 'teruggeschroefd'. Bovendien zijn vele nieuwe initiatieven nog niet (echt) opgestart, dat geeft eveneens kale plekken in radioland.

Ondertussen beweegt er zich iets aan de top. De landelijke commerciële omroepen  hebben de POF opgericht, de Private Omroep Federatie. Die pleit voor een opsplitsing van de bevoegdheden van de mediaminister. De voogdij over de VRT zou volgens hen door een Vlaams minister van overheidsbedrijven moeten worden uitgeoefend. Tony Mary wil dan weer af van het reclameplafond voor de VRT-radionetten, en een sterkere openbare omroep als tegengewicht voor de 'sterker wordende concentratie in de Vlaamse media'. Het mediabeleid heeft in Vlaanderen steeds met de VRT te maken gehad, daarbij wou de openbare omroep behoud en versterking, de commerciële sector betere kansen. Dat staat lijnrecht tegenover elkaar, een compromis begint steeds moeilijker te worden, er zullen dus keuzes moeten worden gemaakt. Ondertussen blijkt de RTL-groep geïnteresseerd te zijn in een overname van 4FM, de commerciële belangen krijgen er dan nog een zwaargewicht bij. Het vuurwerk zal er waarschijnlijk ook heviger door worden.

Vuurwerk. Het doet me denken aan de pioniersjaren van commerciële radio in Vlaanderen, de spirit van 79. Heimwee heb ik dan niet echt, die jaren zijn voorbij we leven nu in een radiolandschap van 25 jaar later. Toch vind ik het jammer dat uit die pionierstijd niet veel overeind is gebleven, dat is in andere landen heel anders. Een reden daarvoor is niet ver te zoeken, na 25 jaar zitten we in Vlaanderen nog steeds in dezelfde discussie tussen openbare en commerciële omroepen. De spelers zijn grotendeels wel veranderd, het onderwerp niet. Daardoor loopt Vlaanderen volgens mij ook hopeloos achter op radiogebied, zelfs in België. De openbare omroep zal het daar waarschijnlijk niet mee eens zijn, wie echter voor commerciële alternatieven is hoeft daarom nog niet tégen de VRT te zijn.

Door de jaren zijn vele mogelijke alternatieven echter ofwel verstikt in het mediabeleid, ofwel in zichzelf. Sedert 27 mei zou het nieuwe radiolandschap daarin verbetering moeten brengen, maar ik vind het resultaat maar pover. Q-Music is duidelijk sterker aanwezig op de FM-band, 4FM is minder bedeeld maar strijdt ook tegen Franstalige storingen. De meeste regionale omroepen moeten nog echt opstarten. Het 'Amerikaanse' voorbeeld van Be One heeft ook al niet veel dynamiek, Contact blijft op zoek naar het juiste profiel. TOPradio draait dan wel verder als voorheen, MaevaFM zit duidelijk met problemen. De stadsradio's staan veelal nog op 'stand by', de lokale sector likt de wonden. Natuurlijk zijn er ook goede initiatieven, omroepen die het wél doen. Algemeen lijkt het me echter nogal pover, té pover om met pioniersbloed elke week aan een column te beginnen. Het was dus tijd voor vakantie. Ik wens jullie allemaal eveneens een fijne vakantie, hopelijk verrassen jullie mij toch nog met degelijk vuurwerk in de ether de komende maanden en niet met eeuwig zelfde discussies. Sunshine on FM, let it shine!

Hugo van Vlaenderen